FANDOM


W języku LFN, nowe słownictwo może być tworzone poprzez dołączanie przedrostków lub przyrostków do istniejących wyrazów, albo zestawianie dwóch słów w jeden rzeczownik złożony.

PER TRADUI A POLSCE

Oni povas ankaŭ rekte reuzi adjektivon kiel substantivon kaj verbon kiel substantivon aldonante neniun afikson.

Kelkaj koloradjektivoj (ekzemple ambar kaj orania) estas derivitaj sinafikse de nomoj de aĵoj.

PrzedrostkiEdit

PER TRADUI A POLSCE

Anti- signifas "kontraŭ-" aŭ "anti-". Ĝi formas adjektivojn kaj substantivojn, kiuj indikas kontraŭecon:

  • sosia  >  antisosial – kontraŭsocia
  • avion  >  antiavion – kontraŭaviadila
  • proton  >  antiproton – antiprotono

Anti- formi ajetivos e nomes per cosas oposante o oposada:

  • sosia  >  antisosial – no obedinte costumes sosial
  • avion  >  antiavion – usada per ataca aviones enemi
  • proton  >  antiproton – un varia de proton con carga negativa

Auto- oznacza „samo-”, „auto-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki oznaczające czynności zautomatyzowane lub dokonane przez kogoś samemu sobie:

  • respeta – szacunek  >  autorespeta – szacunek dla siebie
  • flue – przepływ  >  autoflue – zawijanie wyrazów
  • adere – przylegać  >  autoaderente – samoprzylepny

Des- oznacza „od-”. Tworzy czasowniki oznaczające przeciwieństwo czynności. Przedrostek ten upraszcza się do de- przed S, Z, X lub J:

  • botoni – zapiąć (guzik)  >  desbotoni – odpiąć (guzik)
  • infeta – infekować  >  desinfeta – dezynfekować
  • jela – zamarzać  >  dejela – odmarzać
  • sifri – zakodować  >  desifri – odkodować

Inter- oznacza „między-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki oraz przymiotniki oznaczające czynności lub stany wzajemne:

  • cambia – zmienić  >  intercambia – wymienić
  • nasional – narodowy  >  internasional – międzynarodowy

Media- oznacza „pół-”, „śród-”. Tworzy rzeczowniki oznaczające punkt środkowy pierwotnego desygnatu:

  • note – noc  >  medianote – północ
  • estate – lato  >  mediaestate – połowa lata
  • punto – punkt  >  mediapunto – punkt środkowy, środek

Non- oznacza „nie-”. Tworzy przymiotniki i rzeczowniki oznaczające przeciwieństwo lub brak danej cechy. Przedrostek ten upraszcza się do no- przed N:

  • justa – sprawiedliwy  >  nonjusta – niesprawiedliwy
  • ativa – czynny  >  nonativa – nieczynny
  • nativa – rodzimy  >  nonativa – nierodzimy
  • nesesada – potrzebny  >  nonesesada – niepotrzebny
  • crede – wiara  >  noncrede – niewiara

Pos- oznacza „po-”, „post-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki odnoszące się do czasu (bądź miejsca), które znajdują się po innych (lub za innymi):

  • graduada – ukończyć studia  >  posgraduada – ukończyć studia podyplomowe
  • media – środek  >  posmedia – popołudnie
  • alveolo – dziąsło  >  posalveolal – zadziąsłowy

Pre- oznacza „przed-”, „prze-”, „pre-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki odnoszące się do czasu (bądź miejsca), które znajdują się przed innymi (lub z przodu innych):

  • graduada – ukończyć studia  >  pregraduada – ukończyć studia licencjackie
  • istoria – historia  >  preistoria – prehistoria
  • judi – sądzić  >  prejudi – przesądzać

Re- oznacza „re-”. Tworzy czasowniki odpowiadające czynności powtarzającej się bądź też o przeciwnym kierunku:

  • comensa – rozpocząć  >  recomensa – rozpocząć od nowa
  • pleni – napełnić  >  repleni – napełnić ponownie
  • paia – płacić  >  repaia – zwrócić pieniądze
  • veni – przyjść  >  reveni – wrócić

Su- oznacza „pod-”, „sub-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki mające niższą pozycję w hierarchii:

  • teninte – porucznik  >  suteninte – podporucznik
  • divide – dzielić  >  sudivide – dzielić na mniejsze części
  • consensa – świadomość  >  suconsensa – podświadomość
  • indise – indeks  >  suindise – indeks dolny
  • campion – zwycięzca  >  sucampion – wicemistrz

Supra- oznacza „nad-”, „super-”. Tworzy rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki mające wyższą pozycję w hierarchii:

  • computador – komputer  >  supracomputador – superkomputer
  • pasa – przejść  >  suprapasa – przekroczyć
  • dramosa – dramatyczny  >  supradramosa – przedramatyczny
  • fem – kobieta  >  suprafem – super kobieta
  • natural – przyrodzony  >  supranatural – nadprzyrodzony

Vis- oznacza „wice-”. Tworzy rzeczowniki oznaczające podwładnych:

  • presidente – prezydent  >  vispresidente – wiceprezydent
  • re – król  >  visre – wicekról

Bon- oraz mal- tworzą odpowiednio dobrą i złą (lub błędną) odmianę przymiotnika lub czasownika, niekiedy w znaczeniu przenośnym:

  • parla – mówić  >  bonparlante – krasomówczy
  • vende – sprzedawać  >  bonvendeda – bestseller
  • dise – mówić  >  bondise – błogosławić
  • veni – przyjść  >  bonveni – witać
  • acusa – pomawiać  >  malacusa – zniesławiać
  • comprende – rozumieć  >  malcomprende – źle zrozumieć, pomylić się
  • nomida – nazwany  >  malnomida – źle nazwany
  • odorosa – śmierdzący  >  malodorosa – cuchnący

Do niektórych wyrazów jako przyrostki można zastosować liczebniki lub ułamki. Kiedy towarzyszą one nazwom członków rodziny, oznaczają coraz odleglejsze pokolenia, podobnie do szeregu przedrostków „pra-” w języku polskim:

  • avo – dziadek  >  duavo – pradziadek
  • neta – wnuczka  >  treneta – praprawnuczka
  • pede – stopa  >  cuatropede – czworonożny
  • sore – siostra  >  duisore – siostra przyrodnia
  • galon – galon  >  cuatrigalon – ćwierćgalon

PrzyrostkiEdit

Wiele przyrostków zaczyna się samogłoską. Dołączając taki przyrostek do słowa, które kończy się samogłoską, pomija się istniejącą samogłoskę, chyba że jest to jedyna samogłoska pierwotnego słowa.

  • fruta  >  frutosa
  • jua  >  jueta
  • fe  >  fein

Tam,gdzie przyrostek tworzyłby niewłaściwą sekwencję samogłosek, drugą z nich się pomija:

  • comedia + -iste  >  (comediiste)  >  comediste

Reguły te mają dwa wyjątki:

  • tre + -i  >  tri
  • tre + -uple  >  truple

Przyrostki tworzące czasowniki Edit

Jak inne czasowniki, można używać słów utworzonych przez te przyrostki w sposób przechodni lub nieprzechodni, lub jako rzeczowniki.

Dołącza się -i do rzeczowników i przymiotników, aby utworzyć czasowniki oznaczające "stawać się..." ((fa) deveni ...), "zmieniać się w ..." ((fa) cambia a ...). Jako szczególny przypadek, to obejmuje także czasowniki, które oznaczają "wydzielać substancję lub nową część":

  • arco  >  arci
  • roja  >  roji
  • umida  >  umidi
  • duple  >  dupli
  • saliva  >  salivi
  • flor  >  flori

-i tworzy też czasowniki oznaczające "używać ..." (usa ...) (zarówno jako narzędzie lub sprzęt) lub "stosować ..." (aplica ...) (substancję lub zwyczaj):

  • boton  >  botoni
  • telefon  >  telefoni
  • sponja  >  sponji
  • pinta  >  pinti
  • nom  >  nomi

Sufisas cual formi ajetivosEdit

Esata como otra ajetivos, on pote reusa la ajetivos produida par esta sufisas como nomes cual indica persones o cosas cual ave la cualia spesifada.

On ajunta -in a un nom per crea un ajetivo cual sinifia "simil a ...":

  • ami  >  amin
  • enfante  >  enfantin
  • fantasma  >  fantasmin
  • menta  >  mentin
  • monstro  >  monstrin
  • serpente  >  serpentin

On ajunta -osa a un nom per formi un ajetivo cual sinifia "plen de ..." o "fada de ...":

  • zucar  >  zucarosa
  • oro  >  orosa
  • capel  >  capelosa
  • festa  >  festosa
  • melma  >  melmosa
  • jua  >  juosa
  • caos  >  caososa

On ajunta -al a un nom per crea un ajetivo jeneral cual sinifia "pertinente a ..." o "relatada a ..."

  • fotografia  >  fotografial
  • nasion  >  nasional
  • siensa  >  siensal
  • averbo  >  averbal
  • erita  >  erital
  • mito  >  mital
  • monce  >  moncal

On ajunta -iste a un nom cual indica un crede, como un relijio o un filosofia, per formi un ajetivo jeneral. Si la nom fini con -isme, -iste prende se loca. En alga parolas do la radis es un nom propre, on reteni la vocal final de la nom, si esta produi un parola plu internasional:

  • bigamia  >  bigamiste
  • otimisme  >  otimiste
  • puria  >  puriste
  • Mitra  >  mitraiste

On ajunta -an a alga nomes cual indica estendes de spasio o tempo (locas e edas), per formi ajetivos jeneral:

  • suburbe  >  suburban
  • Victoria  >  victorian

-an es ance un de la sinco sufisas normal per formi ajetivos cual indica linguas e poplas. La otra cuatro es -es, -ica, -i, e -sce. Per esta ajetivos, lfn usa parolas cual sona tan simil como posible a la nomes nativa: como resulta, alga nomes usa un sufisa propre e spesial, o simple no sufisa, e on cambia ance la radis en alga casos:

  • Africa  >  african
  • Frans  >  franses
  • Elas  >  elinica
  • Arabia  >  arabi
  • Rusia  >  rusce
  • Europa  >  european
  • Deutxland  >  deutx
  • Britan  >  brites

On ajunta -ica a un nom cual indica un problem medical, psicolojial, o simil, per formi un ajetivo per descrive un person ci esperia la problem:

  • catalesia  >  catalesica
  • xenofobia  >  xenofobica

On ajunta -nte a un verbo per crea la partisipio ativa, un ajetivo cual sinifia "tal ce lo fa (la ata spesifada)". Esente es la partisipio ativa de la verbo es:

  • ama  >  amante
  • depende  >  dependente
  • dormi  >  dorminte
  • obedi  >  obedinte
  • pare  >  parente
  • es  >  esente

On no usa nomes cual fini con -nte como nomes de atas:

  • La covrente es sur la caxa. (la cosa cual covre la caxa)
  • Covre la caxa es un bon idea. (la ata de covre la caxa)

On ajunta -da a un verbo per formi la partisipio pasiva, un ajetivo cual sinifia "tal ce on (ia) fa ... a lo":

  • ama  >  amada
  • clui  >  cluida
  • conose  >  conoseda
  • jela  >  jelada
  • nesesa  >  nesesada
  • putri  >  putrida

On no usa -da per indica la tempo pasada de verbos:

  • La caxa es covreda par la tela. (aora, la tela covre la caxa)
  • La tela ia covre la caxa. (en la pasada, la tela ia covre la caxa)

On ajunta -able a un verbo per crea un ajetivo cual sinifia "tal ce lo pote es ...da" o "tal ce lo merita es ...da":

  • ama  >  amable
  • come  >  comable
  • infla  >  inflable
  • loda  >  lodable
  • nota  >  notable
  • titila  >  titilable

Sufisas cual formi nomesEdit

Cuando on ajunta -or a un verbo, lo formi un nom cual sinifia un person ci fa la ata spesifada, en multe casos a modo frecuente o abitual. Cuando on ajunta lo a un nom, lo formi un nom cual sinifia un person ci labora con la cosa spesifada, o jua la sporte spesifada:

  • aida  >  aidor
  • deteta  >  detetor
  • dirije  >  dirijor
  • fumi  >  fumor
  • gania  >  ganior
  • jogla  >  joglor
  • parla  >  parlor
  • pexa  >  pexor
  • carne  >  carnor
  • vaso  >  vasor
  • futbal  >  futbalor
  • tenis  >  tenisor

-ador crea nomes cual sinifia un util o macina cual fa la ata spesifada, o labora con la cosa spesifada:

  • caldi >  caldador
  • computa  >  computador
  • fax  >  faxador
  • lava  >  lavador
  • parla  >  parlador
  • surfa  >  surfador
  • umidi  >  umidador

On ajunta -eria a un nom o verbo per crea un nom cual sinifia un loca, comun un boteca, asosiada con la ata o cosa spesifada:

  • cafe  >  caferia
  • pan  >  paneria
  • beli  >  beleria
  • campana  >  campaneria
  • fruto  >  fruteria
  • monce  >  monceria
  • planeta  >  planeteria
  • xef  >  xeferia

-ia formi nomes consetal cual servi como la nomes de cualias. Cuando on ajunta -ia a un parola cual fini con -ia, la parola no cambia:

  • ajil  >  ajilia
  • felis  >  felisia
  • jelosa  >  jelosia
  • neutra  >  neutria
  • madre  >  madria
  • enfante  >  enfantia
  • sultan  >  sultania
  • fria  >  fria
  • vea  >  veia

Parolas como enfantia e sultania pote indica tempos o locas en cual un cualia pertine.

La nomes de multe campos de studia fini ance en ia (o ica) ma esta es un parte de la radis, e no un sufisa. On formi la nomes de la praticores corespondente con -iste. On usa -iste ance per formi la nomes de credores en un relijio o filosofia (como derivada de la sufisa ajetival -iste), la nomes de musicistes, e la nomes de alga otra persones cual fini internasional con "-ist-":

  • jeografia  >  jeografiste
  • psicolojia  >  psicolojiste
  • cimica  >  cimiciste
  • eletrica  >  eletriciste
  • musica  >  musiciste
  • Crixna  >  crixnaiste
  • ideal  >  idealiste
  • gitar  >  gitariste
  • solo  >  soliste
  • jornal  >  jornaliste
  • sicle  >  sicliste

-isme formi la nomes de sistemes de crede. On sustitui lo per -iste en la nom de la credor. Lo apare ance en alga otra parolas cual fini internasional con "-ism-":

  • dauiste  >  dauisme
  • altruiste  >  altruisme
  • raziste  >  razisme
  • sindicatiste  >  sindicatisme
  • turiste  >  turisme
  • simbol  >  simbolisme
  • canibal  >  canibalisme

Sufisas min produosaEdit

La sufisas seguente aplica sola a parolas spesifada, como definida en la disionario.

On ajunta -eta a alga nomes per crea un nom per un varia de un cosa cual es reduida en un modo spesial. Esta inclui la nomes de animales joven e vestes interna. Simil, on pote ajunta -eta a alga verbos e ajetivos per formi parolas per varias reduida de atas e cualias:

  • bebe  >  bebeta – un bebe multe joven
  • caro  >  careta – un caro peti con un rota, du gamas, e du manicos
  • imaje  >  imajeta – un imaje reduida per aida reconose la imaje plen
  • lente  >  lenteta – un lente plastica cual on pone direta sur la oio
  • mone  >  moneta – un disco de metal usada como mone
  • orolojo  >  orolojeta – un orolojo peti cual on porta sur se polso
  • bove  >  boveta – un bove joven
  • ovea  >  oveta – un ovea joven
  • calsa  >  calseta – un calsa corta
  • camisa  >  camiseta – un camisa interna, o un camisa de forma simil
  • jaca  >  jaceta – un spesie de jaca sin colar e sin mangas
  • pluve  >  pluveta – pluve poca par gotas peti
  • rie  >  rieta – rie poca a modo ansiosa o bobo
  • parla  >  parleta – parla nonformal e amin
  • bela  >  beleta – con aspeta amable ma no vera bela

On ajunta -on a alga nomes per crea un nom per un varia de un cosa cual es aumentada en un modo spesial. Esta inclui la nomes de vestes esterna:

  • abea  >  abeon – un abea grande e capelos
  • caxa  >  caxon – un caxa grande per transporta benes
  • dente  >  denton – un dente longa e agu
  • dito  >  diton – acel dito de la mano cual on pote oposa a la otra ditos
  • padre  >  padron – un om ci ave la rol de padre en un organiza
  • sala  >  salon – un sala en un casa en cual on diverti visitores, regarda la TV, etc
  • seja  >  sejon – un seja grande e comfortosa con reposabrasos
  • calsa  >  calson – un veste simil a du calsas liada a la taie
  • jaca  >  jacon – un jaca longa cual on porta estra casa

-eta e -on no es sinonimes de peti e grande: on pote ave fasil un careta grande o un salon peti. En loca, los formi parolas con sinifias nova cual es spesifada, e cual on pote descrive laxe como varias plu peti o grande de la orijinal.

On ajunta -o e -a a alga nomes cual indica membros de la familia, per cambia la sinifia entre mas e fema (en acel ordina):

  • tio, tia

On formi la nomes de alga arbores par cambia la -a final de la nom de la fruta o noza a -o:

  • pera  >  pero

On ajunta -esa a alga nomes cual indica roles sosial de istoria per nomi la fema corespondente:

  • prinse  >  prinsesa

Afisas tecnicalEdit

Termas siensal e medical internasional es formida de fontes latina e elinica par ajunta multe prefisas e sufisas tecnical. On usa esta afisas ance en lfn, e los segue la regulas de transcrive de lfn.

La sufisas -i e -uple es usada per nomi fratos e multiples.

Nomes composada Edit

On pote formi un nom composada par combina un verbo con se ojeto, en acel ordina. La resulta sinifia un person o cosa cual fa la ata spesifada a la ojeto spesifada:

  • corti, ungia  >  cortiungia – un util per corti ungias
  • covre, table  >  covretable – un tela per covre un table
  • fura, bolsa  >  furabolsa – un person ci fura de poxes e sacos
  • lansa, petra  >  lansapetra – un util per lansa petras
  • para, morde  >  paramorde – un aparato poneda sur la beco de un animal afin el no morde persones
  • para, pluve  >  parapluve – un aparato pliable e portable per proteje un person contra la pluve
  • pasa, tempo  >  pasatempo – un ata cual on fa frecuente per diverti
  • porta, mone  >  portamone – un contenador pliable per porta biletas e cartas
  • porta, vose  >  portavose – un person ci parla e representa un organiza
  • brinca, dorso  >  brincadorso – un jua en cual on salta sur la dorsos de otra persones (vera la nom de un juor, ma usada metaforal per la jua)

Cuando la ojeto comensa con un vocal, on reteni lo, estra cuando lo es la mesma como la vocal final de la verbo, como en portavion.

Lfn no permete nomes composada de du nomes. En loca, on debe usa un preposada entre la du nomes. Per esemplo:

  • avia de mar
  • casa per avias
  • xef de polisia

A veses noncomun, un tal espresa ave un sinifia spesial e nonleteral, e on debe regarda lo como un parola fisada. Per esemplo, un leon-de-mar no es un leon. En tal casos, la parolas es juntada par ifenes, e ajetivos debe segue la nom du. On pote usa ifenes ance per composadas plu leteral, si esta aida la claria:

  • un leon-de-mar grande
  • un leon grande de mar (un leon ci veni de la mar, e no un leon-de-mar)
  • un avion grande de mar (car un avion de mar es ancora un avion leteral)
  • un avion-de-mar grande (alternativa)
  • un avion de mar grande (ambigua, car lo pare vole dise ce la mar es grande)

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.